Historia Tajwanu


Chinczycy mowia, ze jestesmy ich bracmi. Jezeli to prawda, dlaczego traktuja nas w ten sposob?”

Z listu od Tajwanskiej przyjaciolki:

„Obejrzelismy film. Plakalam. Po prostu nie moglam przestac. Najsmutniejsze jest to, ze wiekszosc ludzi na tej wyspie nie przejmuje sie za bardzo wlasna historia. (…)
W przeciwienstwie do innych holywodzkich filmow sala nie byla wypelniona mlodymi ludzmi. Byli tam glownie starsi panowie i panie. Jestem pewna, ze byli tam tylko ze wzgledu na ten film. Po filmie wszyscy klaskali. Jestesmy prawdziwymi Tajwanczykami. (…)
W filmie wspomniano wydarzenia z Kaoshiung. Pamietam, ze kiedy to sie stalo, bylam w gimnazium… Do moich obowiazkow nalezalo sprzatanie  w pokoju nauczycielskim. Zobaczylam gazete rozprowadzana przez rzad, lezala na kazdym nauczycielskim biurku. Zdjecia byly bardzo krwawe, pokazywaly jak bardzo okrutni potrafia byc ludzie. I jak bardzo „biedni” sa policjanci i zolnierze atakowani przez zwyklych ludzi. (…)
Nienawidzilam bardzo przemocy, kiedy bylam mloda. W jakis sposob moja tajwanska dusza „obudzila sie”, kiedy bylam na uniwersytecie. Bylam bardzo zla, kiedy zrozumialam, ze to co widze i slysze to tylko klamstwa rzadu KMT. Z tego powodu nigdy nie oddam glosu na ta partie. I mam nadzieje, ze wiecej ludzi przebudzi sie, dozna olsnienia… Naprawde, mam nadzieje.”

***
Wlasnie wrocilam z kina. Jeszcze nie wiem, co o tym myslec. Za malo wiem o historii Tajwanu. Nie zrozumialam wszystkiego, zwlaszcza tego politycznego aspektu Stany Zjednoczone-rzad Tajwanu-partia KMT. Musze poczytac cos wiecej o wydarzeniach z tamtych lat.

W kinie siedzialam obok grubej Amerykanki, ktora caly czas jadla pop-corn. Bylysmy jedynymi wai guo na sali. Jej reka zastygla na chwile, gdy na ekranie pojawil sie napis „Tylko 20-pare krajow uznaje suwerennosc Tajwanu. Ameryka nie jest jednym z nich.”

Po seansie na sali zalegla grobowa cisza. Nikt sie nie ruszyl, nikt nie plakal, nikt nie wycieral ukradkiem lez. Ludzie czekali na reakcje reszty. Bo jesli oni wstali, moge wstac i wyjsc ja. Nic sie nie stalo. To tylko film.

Pomimo intrygujacego tematu, ktory pozostaje istotnym dla stosunkow pomiedzy Chinami, Tajwanem i Stanami Zjednoczonymi film jest rozczarowaniem i co gorsze, nie jest wiernym odtworzeniem wydarzen.James Topley, The China Post

„[Will Tiao,] Amerykanin tajwanskiego pochodzenia ma nadzieje, ze jego film ukazujacy krwawa historie Tajwanu skloni ludzi do rozmowy o wydarzeniach zwiazanych z tamtym okresem.(…) – Wedlug stereotypu mlodzi ludzie nie sa zainteresowani [tematem filmu], ich to nie dotyczy. To nie ich walka, to walka ich rodzicow. Ale bedziesz zaskoczony. Reakcja jest naprawde, naprawde mocna. Ludzie sa zafascynowani. Najczestrzym pytaniem, ktore slyszy jest to, czy nakreci kolejny film o Tajwanie.Alex Jiang, Taiwan News

Zwiastun filmu:

Oficjalna strona filmu.
Odrobine historycznego tla: tutaj.

Blog rezysera filmu, Adama Kane’a i Willa Tiao, producenta i odtworcy jednej z glownych rol w filmie: tutaj.

Dlaczego filmu nie nakrecono na Tajwanie, wyjasnienie.
Wywiad z Willem Tiao dla TaipeiTimes.
Jerome Keating o filmie.

Ksiazka, ktora zainspirowala tworcow.

6 sierpnia na ekrany tajwanskich kin wchodzi „Formosa Betrayed”. Film oparty jest na prawdziwych wydarzeniach z lat osiemdziesiatych.

Oficjalna strona filmu: http://www.formosathemovie.com
O filmie pisala juz tez Hania.

Film ma polski akcent. Autorem zdjec jest Ireneusz Hartowicz.

Prezentacje wykonane przez tajwanskich studentow. Polecam!

Data 28 lutego ma specjalne znaczenie dla Tajwanczykow; wydarzenia tego dnia 1947 roku doprowadzily do rzezi tysiecy Tajwanczykow dokonanej przez wojska Chiang Kaisheka. Pracujacy w tym czasie w amerykanskim konsulacie w Tajpej George H. Kerr tak skomentowal te wydarzenia:
W lutym 1947 nieuzbrojeni mieszkancy Formozy powstali zadajac reform…
… Chiang Kaishek odpowiedzial brutalna masakra, tysiace zginely – jako pierwsi przywodcy demonstrantow, ktorzy prosili Ameryke o pomoc. Waszyngton byl gluchy na ich wolania, a komunistyczne Chiny radowaly sie.

(…) W 1945 roku kiedy wiadomosc o japonskiej porazce i kapitulacji dotarla na wyspe, Tajwanczycy cieszyli sie, iz niesprawiedliwe rzady kolonistow dobiegly wreszcie konca. Wkrotce jednak ze zdumieniem odkryli, ze Chen Yi, nowo mianowany Gubernator Tajwanu zupelnie nie rozumie wyspy i jej mieszkancow. Wprowadzil niesprawiedliwe prawa dyskryminujace Tajwanczykow. Co gorsza, Chen i jego urzednicy wykazali sie brakiem dyscypliny i korupcja, w rezultacie (…) bezrobocie i inflacja oraz frustracja w spoleczenstwie siegnely szczytow.
27 lutego 1947 roku prowadzacy dochodzenie w sprawie nielegalnej sprzedazy tytoniu (…) pracownicy Urzedu Monopolowego pobili i zranili jedna z handlarek, w pewnym momencie zaczeli strzelac i zabili kilku naocznych swiadkow, wzburzylo to ludnosc. Nastepnego dnia mieszkancy Tajpej wyszli na ulice. Przemaszerowali do siedziby Gubernatora i tam domagali sie natychmiastowego ukarania mordercow. W odpowiedzi zaczeto strzelac do demonstrantow, byli ranni i zabici. To wyzwolilo fale protestow na calej wyspie i przerodzilo sie w walke przeciwko rezimowi. Chcac zastopowac konflikt i uspokoic nastroje, przewodniczacy stowarzyszen komunalnych ustanowili komitety do spraw mediacji pomiedzy protestujacymi a rzadem. Jednoczesnie zazadali natychmiastowej reformy politycznej.
Chen Yi nie byl jednak wrazliwy na te postulaty i odpowiedzial przemoca (…). Wezwal Nanjing (owczesna stolica Republiki Chinskiej, przyp. tlum.) do wyslania dodatkowych jednostek wojskowych. Po otrzymaniu raportu Chen’a, przewodniczacy Narodowego Rzadu w Nanjingu, Chiang Kaishek, bezwlocznie wydal rozkaz wyslania oddzialow. 8 marca 1947 roku 21-wsza Dywizja pod dowodztwem generala Liu Yuching przybyla do portu Keelung (ok. 30 km od Tajpej, przyp. tlum.).
10 marca ogloszono stan wojenny na terenie calego Tajwanu. (…) I rozpoczeto brutalne czystki, ktore pochlonely wielu niewinnych ludzi. W ciagu kilku miesiecy, liczba zabitych, rannych i zaginionych osiagnela dziesiatki tysiecy. Najwiecej ofiar bylo w miastach Keelung, Tajpej, Chiayi i Kaoshiung. Wydarzenie to nazwane zostalo Masakra 2-28 (28 lutego).
Od tego czasu, przez prawie pol wieku na Tajwanie trwal stan wojenny. Wszyscy, zarowno rzad jak i opinia publiczna byli zmuszeni do milczenia. Nikt nie smial wspomniec tematu tabu – Masakry 228. Jednak smutek i gniew wokol tragedii 1947 roku rosl i w koncu uznano za konieczne stawienie czola temu problemowi.
Nieufnosc pomiedzy Tajwanczykami a Chinczykami (tu Chinczykami nazywani sa ci, ktorzy przybyli z Chiang Kaishekiem, Tajwanczycy zas to ci, ktorych przodkowie przybyli z Chin w XVII i XVIII wieku, przyp. tlum.) i kwestia czy Tajwan powinien oglosic niepodleglosc czy zjednoczyc sie z Chinami byly goraco dyskutowane na wyspie.
Po zniesieniu stanu wojennego w 1987 roku wszyscy zdali sobie sprawe, ze nie ma nadziei na pokoj i harmonie w spoleczenstwie, jesli ta gleboko zakorzeniona zapasc nie zostanie odpowiednio potraktowana. Rozpoczeto w zwiazku z tym sledztwo w sprawie Masakry 2-28, glowa panstwa (owczesny prezydent Lee Tenghui, przyp. tlum.) wystosowal oficjalne przeprosiny, ofiary i ich rodziny otrzymaly zadoscuczynienie i wybudowano pomnik upamietniajacy ta tragedie.
Jednak zadanie leczenia powaznego urazu w spoleczenstwie zalezy od wysilku wszystkich jego czlonkow. Wyrylismy te inskrypcje na tablicy pamiatkowej, majac nadzieje dodac otuchy ofiarom i ich rodzinom. Ufamy takze, ze slowa te beda ostrzezeniem i lekcja dla wszystkich naszych tajwanskich rodakow. (…)

Zarzadcy Fundacji 2-28

* Fragmenty z inskrypcji na tablicy upamietniajacej Masakre 28 Lutego 1947 roku, Tajpej. Tlumaczenie Hanna Shen.

Pierwszymi mieszkancami wyspy nie byli Chinczycy. Mimo, ze historia Chin datowana jest ponad 3000 lat wstecz, a Tajwan zawsze lezal na peryferiach chinskiego imperium, nie odnotowano znaczacej migracji Chinczykow na Tajwan az do 15 wieku. Prawdopodobnie wczesni mieszkancy Tajwanu, zwani aborygenami, pochodzili z wysp Pacyfiku.
W 1517 pierwsi Europejczycy, zeglarze portugalscy, przybili do brzegow Tajwanu. Zachwyceni pieknem krajobrazu nazwali go „Ilha Formosa”, co znaczy „piekna wyspa”. Nazwa „Formosa” jest wciaz uzywana, lecz obecnie wyspa jest przede wszystkim znana pod chinska nazwa Taiwan, co mozna przetlumaczyc jako „tarasowa, szeregowa zatoka”.
Kilkukrotne proby skolonizowania Tajwanu przez Europejczykow nie powiodly sie. W 1624 Holendrzy kolonizuja poludniowy Tajwan i rzadza tam przez 38 lat. Dwa lata pozniej Hiszpanie kolonizuja polnocny Tajwan, ale zostaja wyparci przez Holendrow w roku 1642.
Tajwan nie mial armii zeby odeprzec holenderska okupacje, ale krwawe wydarzenia w Chinach wkrotce wszystko zmienily. Mandzurowie postanowili zniszczyc zwolennikow dynastii Ming. W roku 1661 Cheng Chengkung (Jheng Chen-Gong) zwany Koxinga, ucieka na Tajwan. Ma ze soba 35-tysieczne wojsko i skutecznie wypedza Holendrow. W 1683 Mandzurowie podbijaja jednak Tajwan i rzadza tam przez 212 lat.

W ciagu ponad 200 lat rzadow Mandzurow, pokazna liczba ludnosci z prowincji Fujian przybyla na Tajwan. Imigranci przynosili ze soba swoja kulture i jezyk i wciaz dominowali na wyspie.
Kiedy w roku 1895 Chiny poniosly kleske w Pierwszej Chinsko-Japonskiej Wojnie, Tajwan byl jednym z lupow wojennych i zostal przekazany Japonii. Wielu mieszkancow wyspy sprzeciwialo sie surowemu prawu japonskiemu i organizowalo rebelie. Oglaszono tez, ze Tajwan najpozniej w ciagu roku bedzie niepodlegla republika. Jednak The Formosan Republic, pierwsza republika w Azji, byla najkrocej zyjaca republika. Japonczycy szybko i brutalnie ja zmiazdzyli. Przez nastepne 50 lat Tajwan byl czescia Japonii i ulegal jej wplywom. Nawet dzis wielu starszych Tajwanczykow mowi po japonsku.
Mimo, ze Japonczycy nie tolerowali przeciwstawiania sie ich prawu, efektywnie przyczynili sie do rozwoju ekonomii i edukacji na Tajwanie. Podczas rzadow Japonii stal sie on krajem bardziej rozwinietym niz kontynentalne Chiny. Japonczycy budowali drogi, tory kolejowe, szkoly, szpitale i wprowadzali technike do rolnictwa. W odroznieniu od Chinczykow i Koreanczykow, starsi Tajwanczycy czesto cieplo wspominaja ere japonska. Mimo, iz zwykle dodaja, ze policjanci japonscy w pelni zasluzyli na miano brutali.
Efektywny, czy nie, rzad japonski przede wszystkim chcial pozyskac sile robocza i surowce. Kiedy wybuchla II Wojna Swiatowa, Japonczycy wcielili do armii dziesiatki tysiecy Tajwanczykow, z ktorych wielu zginelo lub odnioslo rany. Alianci bombardowali obiekty wojskowe na Tajwanie, jednak wyspa szczesliwie oparla sie nalotom dywanowym, jakie musiala znosic Japonia. W roku 1945 Japonia zostala pokonana, a Tajwan powrocil do Chin. Kiedy jednak wojna dobiegla koncowi, tajwanska ekonomia na rowni z chinska i japonska, popadla w ruine.

Wydarzenia w kontynentalnych Chinach z pierwszej polowy XX-tego wieku musialy wywrzec wplyw na przyszlosc Tajwanu.
Ostatnia chinska dynastia Qing upadla w roku 1911 w nastepstwie narodowej rebelii pod przywodstwem dr Sun Yatsen’a, ktory stal sie pierwszym prezydentem Republiki Chinskiej (Republic of China, ROC). Sun Yatsen nie chcial wladzy, ustapil zatem na korzysc Yuan Shikai’a. Ten nie podzielal niestety wizji Yatsen’a o demokratycznych Chinach i probowal uczynic z siebie nowego cesarza. Nie udalo mu sie to jednak.
Pozniej nastapil okres wojny obywatelskiej, podczas ktorej rozne frakcje walczyly o wladze. Ostatecznie jednosc przywrocono kiedy Kuomintang (KMT, Nationalist Party) sila przejal wladze. Przywodca armii nacjonalistow byl Chiang Kaishek, ktoremu przyslugiwal tytul Generalissimo. Jednakze wkrotce i KMT stanela w obliczu powaznych zagrozen: z jednej strony Japonia rosla w sile, z drugiej grozila komunistyczna rebelia.
Po porazce Japonii w II Wojnie Swiatowej, zgodnie z postanowieniami z Jalty, Chiny odzyskaly suwerennosc. Tajwanczycy nie cieszyli sie dlugo z konca wojny. Chiang Kaishek uczynil skorumpowanego i niekompetentnego generala Chen Yi gubernatorem Tajwanu. Zle rzady Chen’a Yi osiagnely punkt krytyczny 28 lutego 1947 roku, kiedy brutalnie stlumiono rozruchy przeciw KMT. Wydarzenie to, teraz znane jako „2-28”, pozostawalo zakazanym tematem az do zniesienia stanu wojennego w roku 1987.

28 lutego 1947 roku w masowej rzezi zginely tysiace Tajwanczykow z rak chinskich zolnierzy Chiang Kaishek’a. Wydarzenie to bylo poczatkiem 40-letniego stanu wojennego, podczas ktorego Kuomintang rzadzil na Tajwanie zelazna piescia.

* Na podstawie „Taiwan” by Lonely Planet, tlumaczenie Natiwa.